Hayatın Ortasından İnsan Hikâyeleri: Abdullah Harmancı Hikâyeciliği

15
Görüntüleme

Abdullah Harmancı öykülerini ve öykü üzerine yazılarını doksanlarda çeşitli ulusal dergilerde yayımlamaya başlıyor. Kitapları­nın yayımlanması ise iki binlere rastlıyor. İlk öykülerinde deneysel/biçimsel diyebilece­ğimiz bir yapı mevcutken ilerleyen yıllarda Abdullah Harmancı öyküsünde bir dönü­şüm görüyoruz ve zamanla daha toplumsal konulara eğiliyor, geleneksel diyebileceği­miz bir hikâye anlatma formunda öyküler yazmaya başlıyor. Bu dönüşümü ilk öykü kitabından sonraki tüm kitaplarında sürdü­rüyor.

Abdullah Harmancı öyküsünde, kendi gö­zünün önünde, burnunun dibinde olanla­rın anlatıldığı, toplumsal duruma, yapıya, gündelik hayata eleştiriler ve tutarlı bakış­ların olduğu bir öykü evreni kuruyor.

2002 yılında birinci baskısı Timaş yayınla­rı, ikinci baskısı 2018’de İz yayıncılık tara­fından yapılan Muhteris yazarın ilk kitabı. Abdullah Harmancı’nın kendi öykü dünyası içinde bir daha tekrarlamadığı anlatım ve biçim özelliklerine sahip öyküler dönemine göre yenilikçi ve önemli biçimsel çabalar içeriyor. Harmancı’nın ilk dönem öyküleri, deneysel/biçimsel diyebileceğimiz, bireyin sıkıntılarının ön planda olduğu, daha bi­reyci bir anlatımın ve yaklaşımın olduğu öyküler olarak dikkat çekiyor. Bireyin sı­kıntılarının ve sayıklamalarının deneysel bir dil çabası içinde anlatıldığı öyküler, Abdul­lah Harmancı’nın tüm öykülerinde etkisini hissettiren İslami olma/kalma tartışmasını ve kaygısını da içeriyor.

2003 yılında yayımlanan Ertesi Dün­ya kitabı yazarın ikinci kitabı. Bu kitapla birlikte Muhteris’te gördüğümüz dil ve biçim yapısı artık ortadan kalkıyor, daha sakin, geleneksel bir öykü anlatımı ve dili geliştirmeye başlıyor Abdullah Harmancı. Ertesi Dünya’da özellikle dönemin siyasi, sosyal etkilerinin de öykülerde kendine yer bulduğunu görüyoruz.

Dönemin 28 Şubat yıllarına rastlaması öy­külerin zemininde o dönemin yansımalarını görmemize sebep oluyor. Hikâyelerde ka­rakterler tedirgin ve endişeli, kendini gizle­mek istemese de mecburen gizleme ihtiya­cı hissetmekte ve kendi içinde bir çatışma yaşamakta. Bunun dışında Abdullah Har­mancı’nın öyküsünde kendine yer bulan Konya bu kitapta da birçok öykünün ana mekânını oluşturuyor.

2007 yılında yazarın üçüncü öykü kitabı olarak yayımlanan Yerlere Göklere kitabın­da Abdullah Harmancı’nın yine ilk kitabın­ dan uzaklaşan bir dille yeni öyküler kaleme aldığını görüyoruz. Her ne kadar üç kitap farklı yıllarda yayımlansa da öykülerin yazıl­ma yıllarının birbirine yakın olması önem­lidir. Üç kitapta da yazar genel olarak üç farklı şey denemiştir aslında biçim olarak. Yerlere Göklere kitabının ilk üç kitaptan ayıran en önemli şeylerden biri kitabın kü­çürek öyküler diyebileceğimiz öykülerden oluşmasıdır. Abdullah Harmancı’nın bir kısa öykü toplamı olan Yerlere Göklere’de top­lumsal olayların, aile içi çatışmaların, kır ve kentin insanlarının hikâyelerinin anlatıldığı­nı görüyoruz.

Üçüncü öykü kitabından sonra yazar bü­yük bir sessizliğe gömülüyor. Neredeyse bir buçuk yılda bir öykü kitabını okuduğumuz Abdullah Harmancı dört yıl sonra Seni Ne İhtiyarlattı kitabıyla okurun karşısına çıkı­yor. Seni Ne İhtiyarlattı’da uzun diyebilece­ğimiz öykülerin yanı sıra kısa öykülerin de yer aldığını, yazarın gündelik olayları, dö­nemin tartışmalarını öyküsünde işlediğini görüyoruz. Kitaba adını veren öykü özelin­de, modern insanın dertlerini ve uğraşıları­nı Hz. Peygamber’e sorulan soruya verdiği bir cevap üzerinden okumasıyla, aslında bir Müslümanlık eleştirisi de görebildiğimiz bir kitaptır. Ki Abdullah Harmancı’nın hemen hemen her öykü kitabında dönemine, ken­dine yahut topluma derin, tutarlı ve doğru eleştiriler geliştirdiğini de söylemeliyiz.

Seni Ne İhtiyarlattı’dan sonra yayımlanan Melek Kayıtları da yine uzun bir aradan sonra Abdullah Harmancı’nın yazdığı öykü­lerden oluşuyor. İki bin on sonrası döneme rastlayan öykülerde Harmancı kısa öyküye yaslanıyor hikâyelerini anlatırken. Uzun bir dönem ara verdikten sonra çıkan kitapta daha oturmuş, daha sükûna ermiş bir an­latım görüyoruz. Karakterler daha sakin, daha bilge diyebileceğimiz bir durumdalar. Kendi içine daha çok dönen karakterler, etrafını, etrafında olup bitenleri daha etraf­lıca görmekte, daha sakin kararlar verip, çıkarımlarda bulunabilmektedir.

Yine bu kitapla birlikte Abdullah Harman­cı’nın dönemin kelimelerini, öne çıkan kavram ve tartışmalarını da öyküsünde kullandığını görüyoruz. Bu yönüyle yazar, zamanından kopuk olmayan ve gündelik hayata dair şeyleri de öyküsünde çekinmeden kullanarak önemli bir iş yapıyor.

Geçtiğimiz aylarda yayımlanan son kitabı Behçet Bey Neden Gülümsedi? kitabı genel bir Abdullah Harmancı öyküsü fotoğrafı görmemizi sağlıyor. Yazarın ikinci öykü ki­tabından son öykü kitabına kadar işlediği, kullandığı birçok şeyi görebildiğimiz bir ki­tap Behçet Bey Neden Gülümsedi? Kısa ve uzun öykülerin içinde, toplumsal ve bireysel çatışmaların yer aldığı, dönemin sosyal ve siyasi tartışmalarının yanı sıra edebiyat dünyasının içine de ciddi eleştirilerin getirildiği öyküler Abdullah Harmancı’nın öykü evreninin artık oturduğunu ve Türk edebiyatında adı sayılan usta isimlerden biri olduğunu bize gösteriyor.

Abdullah Harmancı’nın öykü kitapları dı­şında öyküler ve öykü kuramı üzerine yaz­dığı Kurmacanın Büyülü Sureti, Nuri Pakdil ve Edebiyat Dergisi’ni odak alan Yazının Yükü, 28 Şubat’a dair öykülerin derlendiği 28 kitabı yazarın diğer kitapları.

Abdullah Harmancı öyküsü için genel bir­kaç şey söylemek gerekirse, Harmancı ilk öykü kitabından son öykü kitabına kadar dinî, kültürel hassasiyetleri olan ve bunları öykülerinde gizlemeyen, bireyin iç çatışma­larından başlayarak yavaş yavaş toplumsal çatışma ve sorunlara eğilen öyküler yazan, kır ve kent arasında yaşanan yoğun göç, iki bin sonrasının sosyal, siyasal olaylarının gündelik hayata etkisi gibi çeşitli konularda derinlikli, tutarlı ve ciddi eleştiri ve gözlem­ler yapan bir yazar olarak ön plana çıkıyor.

Harmancı öyküsü, zamanının popüler akım ya da rüzgârlarına kapılmadan, kendi yo­lunda, kendi çizdiği izlek üzerinden, emin ve yavaş adımlarla ilerliyor. Bu da öykülerin her zaman kalıcı ve okurunda karşılığı olan metinler olmasını sağlıyor

Paylaş

Bu Sayının Diğer Yazıları

Ahsenü’l-Kasas / Şeref Akbaba
Ege Türküsü / Ali Yaşar Bolat
Semender / Ebubekir Koçak
Bir Umuttu Hayat / İbrahim Kaya
Eksik Yanım / Nurşah Karaca
Tümünü Göster