Gelenekten Geleceğe Bir Köprü

Klasik edebiyatımızın kaynağı dindir. Şairlerimiz, dînî her konuda eser vermişlerdir. Divan ve mesnevîlerinin baş kısmında Tevhid, Münacât ve naatlere yer veren ve bunu bir gelenek haline getiren şairlerimiz, Hz. Peygamber’in hayatının her safhasını da ayrı birer edebî tür olarak işlemişlerdir. Mevlidler, siyerler, miraciyeler, mucizenâmeler, hilyeler, kırk ve yüz hadisler gibi daha bir çok konu edebiyatımızın manzum dînî konuları arasında önemli bir yere sahiptirler.
XX. yüzyılın ilk yarısında klasik edebiyatımız, hayattan kopuk, yüksek zümrenin uğraştığı bir edebiyat olarak görülmüş, kullandığı remiz ve mazmunlar yönüyle, daha sonraları “Divan Edebiyatı Uzmanı” ünvanıyla karşımıza çıkan isimlerce bile küçük görülen ve dalga geçilen bir edebiyat olarak gösterilme gayreti içerisine girilmiştir. Geleneksel edebiyatın yeniden ve fakat öncekinden farklı bir tarzda gündeme gelişi Necip Fazıl ile başlar.

Necip Fazıl, Nur Harmanı isimli eseriyle geleneksel edebiyatımızdaki manzum kırk hadis türünü yeniden gündeme getirmiştir. Bu eserin ilk iki bölümünde 254’er hadis (toplam 508) mensur hadis tercümesi, üçüncü bölümde ise 101 manzum hadis tercümesine yer verilmiştir. Toplam 35 başlık (sevgi, sabır, tövbe, halkçılık v.b.) altında bazen iki, bazen üç ve bazen de dört hadisin şiirle tercümesi yapılmıştır.    

Necip Fazıl’ın Esselâm –Mukaddes Hayattan Levhalar- adlı eseri Hz. Muhammed’in 63 yaşında vefat etmesi dolayısıyla Hz. Peygamber’in hayatının devrelerini konu alan 63 ayrı şiirden (şair bunlara levha demektedir) oluşan modern bir mesnevî görünümündedir. Tarih, Zaman, Mekke’de Bir Hane, Doğum, Nur O Sabah gibi başlıklar taşıyan şiirlerden her birinde Hz. Peygamber’in tarihsel sıraya göre hayatı anlatılmaktadır. Bu eserin 53-59. levhaları yukarıda bahsettiğimiz beyitler şeklinde yapılan 101 hadis tercümesinden oluşmaktadır. Bu hadislerin akabinde Veda Haccı, O Gün, Allah Hayy ve Lâyemut ve Esselâm isimli şiirlerle eser sona ermektedir. Necip Fazıl mukaddime kısmında bu eserinin bir mevlid olmadığını, Allah’a olan aşkının ve gevşemez bağlılığının vecd destanı olduğunu ifade etmektedir. 1960-1961 yıllarında hapisteyken yazmaya başladığı bu eseri 1972 yılının Ramazan ayında tamamladığını belirten şairin, “Umulur ki; bir gün Türk edebiyatı, bu eseri, yeni zamanların İslami tahassüste ilk temel kitabı saysın. Ve destanlık çapta cehd sarfetmenin ne demek olduğu bu vesileyle görülsün.” ifadeleri dikkat çekicidir[1].  Mustafa Miyasoğlu’na göre bu eser çağdaş şiirimizde doğrudan İslami konuları ele almak cesaretinin ilk örneğidir[2].
Bu eserde 7 levha halinde hadisler tercüme ve şerh edilmektedir. Her bir levhadaki hadisler 4’er başlıklar altında verilmekte ve değişik sayıda hadisten oluşmaktadır. Bu levhaların başlıkları ve hadis tercümelerinden örnekler şu şekildedir.
53. levha: İman-Hakikat-Akıl-Hikmet: 15 hadis.
“Allah’a inandım de, sonra dosdoğru yürü!”
Hakikat sana teslim, imanından ötürü…

“Niyete göre işler”
Ameli niyet işler

54. levha: Ahlak-Doğruluk-Hak-Adalet: 16 hadis
“Hepiniz çobansınız, sürüden mes’ul çoban…”
Çoban uyusun diye gözler dışardan yaban…

55. levha: Kötülük-Zulüm-Nefs-Cihad: 17 hadis
Pehlivan sanma ki, hasmını yatıran;
“Pehlivan, öfkede nefsini bastıran…”

56. levha: Dünya-Ahiret-Sabır-Gayret: 13 hadis
Çareyi tedbirde sanmak ne gaflet!
“Deveni hem bağla, hem tevekkül et!…”

57. levha: Güzellik-Yenilik-İncelik-Aşk: 12 hadis
“Kolaylığı gösterin, zorlukla korkutmayın!
Müjdeleyin, şevk verin, zevk verin, soğutmayın!”

58. levha: Terbiye-Ülfet-Af-Merhamet: 13 hadis
Ziyarette, izinsiz, engellidir önünüz;
“İzin isteği üçtür, verilmezse dönünüz!..”

59. levha: Usul-Birlik-Amel-Batıl İnanç: 15 hadis
“Evlenin ve çoğalın!” şeref büyük ümmette;
“Sizin çokluğunuzdur övüncüm kıyamette…”

Necip Fazıl’ın hadis tercüme ve şerhi, geleneksel manzum hadis tercümelerinden farklı olarak hece vezniyle yapılan bir tercümedir. Tercümelerden her biri ikişer mısradan (beyit) oluşmaktadır. Geleneksel hadis tercümelerinde iki mısra ile yapılan tercüme oldukça azdır. Necip Fazıl’ın tercümelerdeki hece sayıları farklıdır. Hece sayısı biraz da tercüme edilen hadisin uzunluk ve kısalığına göre değişmektedir. Tercümeler bazen tek mısrada, bazen iki mısrada verilmiştir.  Bazen de her iki mısra içine yayılmış durumdadır. Bu tercümeleri, genel olarak Necip Fazıl şiiriyle karşılaştırdığımızda oldukça zayıf bir şiir dili ile karşılaşırız ki, bu daha çok konudan kaynaklanmaktadır. Manzum hadis tercümelerinin tarihi seyrine baktığımızda, ilk yapılan hadis tercümelerinin de sanatlı söyleyiş açısından çok başarılı olduğunu göremeyiz. Sanatlı söyleyiş, biraz da zaman içerisinde oluşmuştur.

Necip Fazıl’ın, sona ermiş bir edebiyatın edebî bir türünü yeniden gündeme getirmesi, güncellemesi geleneksel veya bir başka deyişle klasik Türk şiirinin güne getirilmesi açısından oldukça önemli bir çalışmadır.Necip Fazıl, gündeme getirdiği bu tür dışında, bu tercümelerin bulunduğu Esselam isimli eserinde, yine şiir geleneğimizde yer alan dinî bir tür olan siyer ve mevlid türünü de yeni bir söyleyişle modern bir mesnevi görünümüyle çağa taşımıştır. Geleneksel Türk şiirinin gündeme getirilmesine önderlik etmiş, gelenekten geleceğe bir köprü kuran Necip Fazıl, daha sonraki şairlere  örnek olmuştur. Necip Fazıl’dan hemen sonra Sezai Karakoç ve Akif İnan bu geleneği devam ettiren şairler olmuşlardır. Bu üç şair ve bu şairlerle aynı dergilerde birlikte olmuş bir çok şairle beraber, Divan şiirinin şekil, tür, anlam ve mazmunlarından yeni bir şiir ortaya çıkarılmıştır. Bu yeni şiir Büyük Doğu, Diriliş, Edebiyat ve Mavera dergileriyle oluşturulmuştur. Bu dergilerde yazan şair ve yazarları bu yönleriyle incelemek, eserlerini de Türk İslam Edebiyatı’nın ürünleri içerisinde değerlendirmek gerekmektedir.

[1] Necip Fazıl Kısakürek, Esselâm, (5. Baskı) İstanbul 1996, s. 8-9.[2] Bkz. Mustafa Miyasoğlu, Necip Fazıl Kısakürek, (3. Baskı) İstanbul 1993, , s. 113.

Paylaş

Bu Sayının Diğer Yazıları

Çizgi-2 / Behice Kolçak Şark
Üç Analık Kız -16-17-18 / Naz
Zakkum Hanım yahut Çıkmaz Şiir / Yasin Uzun
Batum Günlüğü / Ahmet Eroğlu
Bir Çığlıktır Sesime Siperlenmiş / Selami Şimşek
Tümünü Göster