çerceve

139
Görüntüleme

‘Kelimelerin arka yüzleri okuyucuya aittir.’
İşte bu sebeptendir ki, biri- nin beğenmediğini diğeri beğenebilir. Göreceliliği bi- ze nasip eden Allah’a şü- kürler olsun. Böyle başla- mamın bir sebebi var elbet- te; aşağıda bahsedeceğim kitap hakkındaki düşünce- lerin hepsi tamamen bana aittir, kelimelerin arka yüz- lerinin bana ait olduğu gi- bi…
Kitap kapağındaki ‘roman’ yazısı sizi yanıltmasın çün-
kü beni tamamen yanılttı. Gerçi bunun okurun geçmiş deneyim- leriyle çok ilgisi var. Mesela benim bir romandan beklediğim da- ha çok inceleme, karakter tahlili ve daha çok çözümlemedir fakat bunları bu romanda çok fazla bulduğumu söyleyemeyeceğim. Ki- tabın özellikle geçmişe dönüşten sonraki bölümleri, tamamen si- yasi tarih ve anı niteliğinde. Bu kitabı roman olmaktan çıkarmış mı? Hayır. Dediğim gibi, bu konuda okuyucunun beklentisi ve geçmiş deneyimleri önemli.
Romanın adı başlı başına açık bir gönderme; Asım’ın Nesli. Bu gönderme okuyucunun, kitapta kesinlikle karşılaşacağı lider ve onu izleyen topluluk mantığının bir göstergesi; lider Asım ve nes­li. Bu mantık özellikle kitabın başında ve sonunda kendini göste­riyor. Kitabın başını ve sonunu benzer kılan diğer bir özellik ise ölüm ve ölümün birleştirici gücü. Ölüm her ne kadar öleni bu dün­yadan ayırıyor ise de geride kalanları birleştirdiği tartışılmaz bir gerçek. İşte kitabın başındaki, Mustafa’nın cenazesi ile sonunda­ki Reşat Bey’in ölümü bu birleştiricilik için iki örnek.
Romanın baş karakteri Reşat Bey. Roman her ne kadar onun ya­şadığı siyasi olayları ön planda tutuyorsa da, Reşat Bey iç çatışma­ları olan, zaman zaman siyaset ile tasavvuf arasında kalan ve bu ikilemi gerek iç sesiyle gerekse diğer karakterlerle yaptığı konuş­malarla okuyucuya yansıtan bir karakter. Mesela, siyasetle olan yakın ilişkisi pek çok kez belirtilen Reşat Bey, özellikle Şeyh Efen­di ve Mevlevi Dede ile yaptığı konuşmalarda, tasavvufun ve diğer ilimlerin ‘nesil’ için siyasetten daha etkili ve yararlı olduğuna kana­at getirmiş ama yine de siyasetten vazgeçememiştir.
Reşat Bey’in bu ikilemi karakter özelliklerine de hoş bir biçimde yansıtılmış. Mesela Reşat Bey bir deniz tutkunu, insanoğluna

sonsuz nimetleriyle hiz- met ettiği gibi ölümcül fırtınalarıyla ölümü de getirebilen bir sonsuz- luk. Reşat Bey de aynı tutkunu olduğu deniz gibi çevresinin hem korku hem güvenini ka- zanmış biri. Bu arada denizin kabına sığmaz- lığını ve şekil verilemez- liğini de Reşat Bey’in karakterinde görmek mümkün.
Kitapta dikkatimi çe- ken bir diğer karakter
de Haşan Bey. Tasavvufu siyasete tercih etmiş, etrafı duvarlarla çevrili evinde yaşayan ve dervişane bakışlı, yumuşak başlı bir in- san, yine de zaman zaman kendi içinde savaşlar yaşayan bir ka- rakter. Bu savaşlardan en şiddetli olanı kitapta gayet gerçekçi ve etkili bir dille anlatılmış. Korkuların birer canavar olarak betimlen- mesi alışılmış olsa da kullanılan üslûp bu alışılmışlığı aşmış ve oku- ru yakalamayı başarmış.
Romanın beni en çok etkileyen bölümü, göndermelerin doruğa tırmandığı son bölüm. Reşat Bey burada, celladının yol göstericisi Osman Nuri Bey’le karşılaşır. Reşat Bey’in, elini sıkan eli yılana benzetmesi, bir bahçede olmaları ve bahçedeki ağaç, aynı bölüm içinde kullanılmaları hiç de tesadüf olmayan üç semboldür. Hele ki devam eden paragrafların birinde Osman Nuri Bey’in baştan çı­kartıcı, övücü dilini kullanması, bunların tesadüf olmadığının diğer bir göstergesidir.
Aynı bölümün sonlarına doğru Reşat Bey’in kalabalıklar hakkında söylediği bir söz var ki bana George Orwell’in 1984 isimli kitabın­dan bir sahneyi hatırlattığını itiraf etmeliyim. Kitabın kahramanı Winston bazı şeylerin bilincinde olduğu halde nasıl da galeyana gelip kalabalığa uymuştu. Belki Reşat Bey de celladına bunu an­latmaya çalışıyordu; kalabalığa uyduğunu, yanlış yolda ol­duğunu….

Kitabın en beğendiğim bölümü son bölümü demiştim ya, kitapta beni en çok etkileyen söz de Niyazi Misrf Hazretlerinin şu sözü ol­du

Paylaş

Bu Sayının Diğer Yazıları

çerceve / Ay Vakti
âlem-i berzahtan notlar -II- / Ay Vakti
ayışığı dallarıma çiğdem dadanmış / Alâaddin Soykan
gül kurusu / Selami Şimşek
bozulan ■ ■ ■ ■ ■ buyu / Nesrin Çaylı
Tümünü Göster