YAHYA KEMAL’İN İSTANBUL ŞİİRLERİNDE SANATIN DİLİ: BEYAZ LİSAN

631
Görüntüleme

  Şiir, bir dilin hazinesidir. Dil, şiir ile zenginleşir, şiir dil ile. İkisi de birbirinden ayrı düşünülemez. Şiir dilin işlenilmesiyle oluşur. Yani, şiirin malzemesi sözcüklerdir. Sözcükleri birleştirerek bir dil sanatı kuran da şairdir. Şair sözcükleri titizlikle seçer, bir simyacı işçiliğiyle dili kurar. Onun sanatı, dili nakış gibi işlemektir. Yahya Kemal’de, şiirimizin önde gelen şairlerindendir. Onun şiir dili Türkçeyi oldukça zenginleştirmiştir. Ahmet Hamdi Tanpınar’ın ifadesiyle, Türkçe onunla doğmuştur. Yahya Kemal’in dili musikili bir dildir.
“Daldım coşup giden denizin mûsikîsine.” (Hüzün ve Hatıra)
Yahya Kemal, şiiri, Türk İslam medeniyetini anlatmakta kullanmıştır. Eserinin isminden anlaşıldığı gibi, şiir Kendi Gök Kubbemiz’e dönüşün ifadesidir.
“Ulu mâbed! Seni ancak bu sabâh anlıyorum,
 Ben de bir vârisin olmakla bugün mağrurum.” (Süleymaniye’de Bayram Sabahı)
Yahya Kemal, kendi dilini beyaz bir mermer gibi görerek “Hissettim ki” der, “asıl Türkçeyi dokuz yüz seneden beri yaza yaza değil, söyleye söyleye yaratmışız.”[1] Onun arayıp bulduğu dil “Bu dil, ağzımda anamın sütüdür.” dediği İstanbul Türkçesi’dir.[2]
 “Çok şey bilen diyor: ‘ Gidecek her gelen nesil!
 Ey sâde dil! Bu bahsi hayâtında böyle bil!”(Duyuş ve Düşünüş)
Bu dil Nedim’le doğmuş, divan şairlerinden beslenmiş ve büyümüş, musikili ve İstanbullu bir dildir.
“Baktım: Konuşurken daha bir kerre güzeldin,
 İstanbul’u duydum daha bir kerre sesinde.” (Bir Tepeden)
İstanbullulaşan bir medeniyetin dilidir beyaz lisan:
“Birdenbire mes’ûdum işitmek hevesiyle,
 Gönlüm dolu İstanbul’un en özlü sesiyle.” (Kar Musikileri)
Kökü mazide olan atinin dilidir Yahya Kemal şiiri:
“Derler: İnsanda derin bir yaradır köksüzlük;

[1] Ayvazoğlu, Beşir, Yahya Kemal ‘Eve Dönen Adam’, Kapı Yayınları, İstanbul, 2008
[2] Çıkla, Selçuk, Her Yönüyle Yahya Kemal’in Şiiri, Prof. Dr. Mustafa Özbalcı Armağanı, 2008
 Budur âlemde hudutsuz ve hazîn öksüzlük.” (Koca Mustâpaşa)
Sadelik ve musiki bu dilin başlıca özelliğidir.
“İstanbul ufuktan,
 Simâsını göstermeden önce,
 Kalbimde göründü;
Özlentili kalbimde bütün çizgileriyle,
 Binbir kıyı, binbir tepesiyle,
 Binbir gecesiyle.” (İstanbul Ufuktaydı)
Beyaz lisan, şairin sözlüğünde yalın, süssüz, sağlam bir Türkçedir.[3] İstanbul’la yeşermiş duru bir su gibi akan çeşmedir onun savunduğu Türkçe. Nedim’le meydana çıkan, divan şiiriyle süslenmiş bir gelin gibidir şiir dili.
 “Cânanla çıktığım tepeler… Başta Çamlıca…
 Hâlâ muhayyilemde parıldar, resim gibi,
 Yârin dudaklarında bitip başlayan visâl.” (İstanbul’un O Yerleri)
Meriç, beyaz lisan tabirini şairin uydurduğu görüşündedir. Yahya Kemal beyaz lisanın karşılığı olarak, Hamdullah Suphi’den aldığı “Çıplak Türkçe”yi “Lisana Dair Güft ü Gû” başlıklı yazısında kullanır. Somaki ve beyaz mermerden kadın heykeline benzeterek, çıplak Türkçenin güzelliğini şiirinde hissettirmektedir[4]:
“Evet, Türkçe, senelerden beri tıpkı, bu heykel gibi, eski, rengîn kisvesini atıyor, bembeyaz vücudu ile ortaya çıkıyor. Cedlerimiz lisanın rengârenk kumaşlardan kisvesini severlerdi. Biz tenini seviyoruz. Yeni nâsirlerimizin hemen hepsi bu çıplak Türkçenin güzelliğini hissediyorlar, lâkin Türkçe bütün vücudu ile henüz ortaya çıkmadı.”
Nesirdeki bu İstanbullu, duru ve sade Türkçenin, şiirdeki karşılığı Yahya Kemal’dir. Onun şiir dili estetik bir Türkçedir. Kendi Gök Kubbemiz kitabında bu dili, güzel bir şekilde kurmuştur:
“Eylül ferahlığında giderken Çubuklu’ya,
 Geçmiş, geçen veyâ gelecek vakti duymadan,
 Âheste çek kürekleri mehtâb uyanmasın!” (Gezinti)
Onun dili beyaz lisandır. Bu Türkçe İstanbul dili yani, büyük bir medeniyetin dilidir. Onun dilini incelemek bize bu devasa medeniyetin sanatını açıkça gösterecektir.

[3] Ayvazoğlu, Beşir, Yahya Kemal ‘Eve Dönen Adam’, Kapı Yayınları, İstanbul, 2008
[4] a.g.e
KAYNAKÇA
Beyatlı, Yahya Kemal, Kendi Gök Kubbemiz, İstanbul Fetih Cemiyeti, İstanbul, 2009
Gaddar, Zeliha, Yahya Kemal’de Dil Estetiği, Turkish Studies, Volume 8/1, Winter 2013
Bayrak, Özcan, Yahya Kemal Şiirinin Kaynakları, Turkish Studies, Volume 4/1, Winter 2009
Çıkla, Selçuk, Her Yönüyle Yahya Kemal’in Şiiri, Prof. Dr. Mustafa Özbalcı Armağanı, 2008
Tanpınar, Ahmet Hamdi, Edebiyat Üzerine Makaleler, Dergah Yayınları, İstanbul, 2007
Ayvazoğlu, Beşir, Yahya Kemal ‘Eve Dönen Adam’, Kapı Yayınları, İstanbul, 2008
Ökten, Saadettin, Yahya Kemal’in Rüzgarıyla Düşünceler ve Duyuşlar, Ötüken Yayınları, İstanbul, 2008

Paylaş

Bu Sayının Diğer Yazıları

TASAVVUF EDEBİYATIMIZ / Bilal Kemikli
SEVGİ ve AŞK / Selami Yalçın
AY VAKTİ’NDEN BEKLENEN… / Ay Vakti
SANATÇI RUHU / Semra Saraç
PLATON’DAN PLOTIN’E SANAT I / Necmettin Evci
Tümünü Göster